ARTYKUŁY

O echolalii słów kilka

Co to jest echolalia?

Echolalia to zjawisko powtarzania przez dziecko wyrazu, zdania lub dłuższej wypowiedzi, którą od kogoś usłyszało. Powtórzenie to może nastąpić bezpośrednio po usłyszeniu określonej wypowiedzi lub dopiero po pewnym czasie (wtedy jest to tzw. echolalia odroczona).

Echolalia jest zjawiskiem naturalnym w rozwoju mowy dziecka – dzieci uczą się mowy przez jej powtarzanie. Jeśli jednak utrzymuje się długo i staje się głównym sposobem wypowiadania się, staje się zjawiskiem patologicznym.

Statystyki podają, że echolalia występuje u co najmniej 85 procent dzieci ze spektrum autyzmu, które mówią.

Echolalia – zjawisko pozytywne czy negatywne?

Przez długi czas echolalia była postrzegana tylko i wyłącznie negatywnie. Powtarzanie przez dziecko tego, co usłyszało przed chwilą od rodzica albo kilka godzin (a nawet dni) wcześniej w telewizji, było odbierane jako zachowanie niepożądane i łamiące reguły społeczne. Echolalii nie przypisywano żadnej funkcji komunikacyjnej. Powszechne było przekonanie, że hamuje ona językowy i umysłowy rozwój dziecka. Działania terapeutyczne miały więc na celu wyeliminowanie echolalii i uczynienie w ten sposób miejsca na funkcjonalny język.

Później pojawiły się jednak głosy, że użycie echolalii przez dziecko w określonej sytuacji może być dowodem na to, że przyswaja ono reguły językowe i że zaczyna ich używać ze zrozumieniem.

W języku angieskim istnieje termin „mitigated echolalia”, który w dosłownym tłumaczeniu oznacza echolalię „złagodzoną” - czyli w jakiś sposób zmienioną. Dziecko powtarza to, co usłyszało, ale nie dosłownie. Ta zmiana powórzonej treści lub formy jest bardzo ważna, choć może być dość subtelna i trudna do wychwycenia dla niewprawionego ucha. To ona wskazuje na kreatywne, a nie tylko odtwórcze podejście dziecka do języka.

Zaobserwowano, że w rozwoju zarówno u dzieci zdrowych jak i tych z trudnościami następuje stopniowe przejście od mniej do bardziej konwencjonalnych sposobów komunikacji. Echolalia byłaby więc sposobem niekonwencjonalnym, który stanowi jednak bazę do dalszego rozwoju mowy. Ponadto stwierdzono, że wiele dzieci z autyzmem nabywa mowę w odmienny sposób niż zdrowe dzieci. Zapamiętują one dłuższe fragmenty zasłyszanych tekstów, a następnie uczą się je segmentować. U dzieci poza spektrum kierunek jest odwrotny – przechodzą one od użycia pojedynczych słów do połączeń dwóch wyrazów, a następnie zdań. W taki nietypowy rozwój mowy dzieci autystycznych wpisuje się echolalia.

Zauważono ponadto, żeecholalia bywa strategią stosowaną przezdziecko po to, aby utrzymać kontakt z partnerem komunikacji – może więc mieć wymiar funkcjonalny.

Badania pokazały, że interakcyjne funkcje echolalii to:

- wejście w rolę partnera komunikacji (dziecko odpowiada wtedy, gdy jest jego kolej)

- nazywanie przedmiotów, czynności, miejsc

- potwierdzenie – przez powtórzenie pytania dziecko komunikuje „tak”

- protest – dziecko sprzeciwia się działaniom innych, nie zgadza się na coś

- prośba – proszenie drugą osobę o coś

Ale echolalii nie zawsze towarzyszy intencja komunikacyjna. Funkcje nie-komunikacyjne echolalii to:

- brak intecji, echolalia pojawia się, gdy dziecko jest bardzo podekscytowane

- regulacja emocjonalna – dziecko reguluje w ten sposób swoje działanie

- próba/rozgrzewka – poprzedzająca działanie lub mówienie.

Jak dokonać oceny echolalii u dziecka?

Tak jak mówimy o spektrum autyzmu, tak możemy umownie przyjąć, że istnieje spektrum echolalii – od zjawiska nie wiążącego się z intencją komunikacyjną,którego nie rozumieją odbiorcy i które jest dosłownym powtórzeniem zasłyszanych treści do echolalii   funkcjonalnej, która ma zmienioną w jakiś sposób formę.

Głównym zadaniem terapeuty, który diagnozuje echolalię u dziecka powinno być ustalenie czy niesie ona ze sobą intencję komunikacyjną.

Szybkim testem jest odpowiedź na proste pytanie – czy partner komunikacji wie, co chciało przekazać dziecko? Ważna jest też obserwacja mowy ciała oraz zwrócenie uwagi na cały kontekst i sytuację.

Ustalenie jaką rolę pełni echolalia w systemie komunikacyjnym dziecka nada kierunek dalszemu postępowaniu terapeutycznemu.

 

Bibliografia:

Quill K.A., Teaching Children with Autism, London 1995.

Wills C., Teaching Young Children with Autism, London 2006.

 

mgr Kamila Wilkosz, polski logopeda w Londynie,Speech and Language Therapist, terapeuta dzieci dwujęzycznych, www.logopedalondyn.co.uk

PATRONAT

Ogólnopolska  baza specjalistów

 

REKLAMA