ARTYKUŁY

W poszukiwaniu prawdy o kołderkach obciążeniowych

Dieta sensoryczna, czyli indywidualnie dobrane do dziecka wskazówki, ma na celu codzienne wspomaganie funkcjonowania dziecka i tym samym efektywność terapii. Kołderki i kamizelki obciążeniowe to natomiast stymulacja proprioceptywna, która np. w przypadku dzieci nadpobudliwych pomaga obniżyć poziom pobudzenia i poprawić koncentrację dziecka. Niestety zalecenia korzystania z kołderek i kamizelek są czasami przekazywane automatycznie, bez analizy, bez dokładnej instrukcji i co gorsza, bez rozważenia kondycji zdrowotnej dziecka, bez rozważenia aspektów medycznych czy fizjoterapeutycznych. Rodzice otrzymują polecenie zakupienia kołderki lub kamizelki lub na własną rękę szukają sklepów i osób, które tego typu pomoce uszyją. Tymczasem, nie tylko waga powyżej wspomnianych przedmiotów ma kluczowe znaczenie, ale również wielkość, materiał, z jakiego są wykonane, sposób rozmieszczenia oraz samo wypełnienie (rodzaj wypełnienia).

Często też słyszy się niestety, że rodzice na własną rękę stosują kołderki w przypadku swoich dzieci, pożyczają je lub odkupują.

Osoby zalecające stosowanie dociążonych przedmiotów powinny pamiętać o przeciwwskazaniach zdrowotnych, wśród których są m.in.: problemy kardiologiczne, zaburzenia pracy układu oddechowego, epilepsja, nadciśnienie, problemy skórne, w tym niektóre alergie skórne oraz zaburzenia krążenia. Istotnym czynnikiem doboru kołderek obciążeniowych jest również „wyjściowe” napięcie mięśniowe dziecka.

Kołderki obciążeniowe nie mogą być stosowane na własną rękę przez rodzica. Kolegium terapeutów zajęciowych (OEQ) wyraźnie zaznacza, że zastosowanie kołderki musi mieć uzasadnienie i powinno być indywidualnie dobrane do dziecka, powinno być także częścią planu postępowania terapeutycznego. Taki plan powinien być na bieżąco weryfikowany, w celu oceny jego efektywności. Terapeuta zalecający zastosowanie kołderki powinien sprawdzić czy dziecko, dla którego jest to zalecenie, akceptuje przykrycie ciężkim kocem. Wszelkie sygnały (werbalne i niewerbalne) płynące od dziecka, świadczące o nietolerancji dociążenia, powinny być brane pod uwagę. Nigdy też nie wolno siłą przykrywać dziecka, zawsze musi mieć ono możliwość swobodnego uwolnienia się spod kołderki. Przykrycie dziecka kołderką wiąże się ze ścisłą kontrolą jego stanu, wszelkiego rodzaju oznaki złego samopoczucia (trudności z oddychaniem, nudności, uczucie dyskomfortu, lęk) zgłaszane przez dziecko lub obserwowane przez terapeutę, powinny być przyczynkiem do natychmiastowego odkrycia dziecka.   Szyja i głowa to części ciała, których nigdy nie przykrywamy kołderką. Najczęściej pozostają one bardzo wrażliwe na dotyk, a poza tym chronimy dziecko przed uduszeniem. Czas, jaki spędza dziecko pod kołderką nie powinien przekraczać 20 minut, wydłużenie tego okresu może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach.

Rozmiar i waga kołderki powinny być dostosowane indywidualnie do dziecka, zatem nie ma uniwersalnego rozmiaru dla wszystkich dzieci. Waga kołdry powinna wynosić do 10% masy ciała dziecka.

Każdy terapeuta zalecający rodzicom stosowanie kołderki w domu, musi mieć pewność, że będzie ona używana wg jego dokładnych wskazówek. OEQ zachęca nawet do podpisywania kontraktu, w którym są zawarte dokładne instrukcje użytkowania kołderki.

Kołderka obciążeniowa nie powinna być wykorzystywana w nocy, do czego zachęcają niektórzy terapeuci. Jeśli dziecko ma problem ze snem, można ją zastosować przed pójściem dziecka spać. Przykrywanie dziecka kołderką na noc może zagrażać jego życiu. Jak wcześniej wspomniano, stosowanie kołderek musi się zawsze odbywać pod nadzorem rodzica. W nocy, kiedy wszyscy śpią, jest to mało możliwe, dodatkowo dziecko przez sen może się rozkopać, wówczas kołderka nie będzie równomiernie rozłożona na jego ciele lub może zakryć sobie głowę, co może uniemożliwić oddech.

Również odnośnie kamizelek istnieją wyraźne wytyczne. Kamizelki dociążające stosowane są w celu stymulacji układu proprioceptywnego wobec dzieci, które tego potrzebują. Kamizelka powinna być dopasowana do dziecka, leżąc na ramionach oraz jego plecach. Nie powinna zwisać lub zsuwać się z ramion. Ciężar powinien być rozłożony równomiernie, taka sama waga powinna być zarówno w jednej, jak i w drugiej kieszeni. Waga powinna być indywidualnie dopasowana do dziecka.

Jeanne Sangirardi Ganz w swojej książce „Sensory Integration Strategies for Parents” wspomina o ogólnej zasadzie mówiącej, iż nie powinno to być więcej niż 5 % wagi dziecka. Dziecko powinno spędzić w kamizelce nie więcej niż 20 do 30 minut, następnie zaleca się przerwę, trwającą od godziny do dwóch. Po tym czasie dziecko może ponownie mieć na sobie kamizelkę przez 20-30 minut. Kamizelka może być stosowana w trakcie wykonywania jakiejś konkretnej, (ale nie, kiedy jest to aktywność silnie związana z dużą motoryką) czynności (np. odrabianie lekcji) lub po prostu w ciągu dnia. Wykorzystanie kamizelki wiąże się również z kilkoma ścisłymi zakazami. Po pierwsze nie stosujemy jej na noc, po drugie nie zalecamy noszenia kamizelki, kiedy dziecko spędza czas obok zbiorników wodnych. Osoby z problemami kardiologicznymi, ciężką skoliozą, deformacjami stawów nie powinny korzystać z kamizelki. Natomiast dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym oraz trudnościami z przekraczaniem linii środkowej ciała mogą używać kamizelki tylko po konsultacji z fizjoterapeutą.

Takie są zalecenia, tymczasem rzeczywistość okazuje się być zupełnie inna. Kołderki znacznie przewyższające 10 % wagi dziecka, w których dzieci mają spać całą noc; kamizelki stosowane wobec dzieci z zespołem Downa; materiały zawierające w składzie domieszki sztucznych tworzyw, gdzie oczywiste jest, że dziecko z nadwrażliwością dotykową toleruje tkaniny mające w składzie 100% bawełny; te zalecenia mają się nijak do faktycznych potrzeb dziecka oraz tego, co jest sprawą nadrzędną, czyli zdrowie i bezpieczeństwo naszych dzieci.

Istotną kwestią jest wypełnienie kołderek obciążeniowych. Często czytamy o wypełnieniu żwirkowym, który powoduje uczulenia, pyli – nie nadaje się zatem dla dzieci z nadreaktywnością ze strony układu oddechowego. O takiej nadreaktywności możemy dowiedzieć się dopiero po zastosowaniu takiej kołderki z wypełnieniem żwirkowym. Częstym wypełnieniem jest też ziarno gorczycy. Z relacji i doświadczeń matek dzieci stosujących kołderki gorczycowe wiemy, że dzieci śpiąc pod taką kołderką były zupełnie mokre czyli spocone. Wypełnienie gorczycowe podnosi ciepłotę ciała, a jak wiemy żadne przegrzanie organizmu nie służy rozwijającemu się OUN.

Równie istotną kwestią jest wielkość kołderki. Kołderki nie powinno się dostać od kogoś „w spadku”, nie powinno się jej od kogoś odkupić. Kołderka ma być uszyta na miarę dziecka. Nie może jej „nadmiar” zwisać daleko poza dzieckiem.

W jakim celu stosowane są kołderki z obciążeniem? To już wiemy - aby stymulować układ proprioceptywny, czyli czucie głębokie. Taki nacisk zwiększa świadomość ciała dziecka, łagodzi pobudzenie, a także poprawia koncentrację i uwagę, wycisza, rozluźnia, zmniejsza zachowania autostymulacyjne, a nawet redukuje uczucie lęku. Takie jest ogólne założenie, a więc nie bez znaczenia pozostaje kolorystyka kołderek. Ta forma stymulacji ma łagodzić pobudzenie dziecka, nie może więc być bardzo kolorowa, pstrokata, wzorzysta, nie może wtórnie pobudzać OUN, który chcemy, mówiąc kolokwialnie, uspokoić. Tymczasem „rynek kołderkowy” prześciguje się zarówno we wzorach, jak i kolorystyce.

Jako terapeutki pracujące na co dzień z małymi dziećmi zgadzamy się ze stwierdzeniem, że propriocepcja jest tym układem, który organizuje pozostałe układy i wpływa na nie. Nie możemy jednak ograniczyć się tylko i wyłącznie do stosowania kołderek i kamizelek jako „leku na całe zło”, które „uzdrowi” nasze dziecko. Ważna, jak nie najważniejsza, pozostaje codzienna dieta sensoryczna, indywidualnie ustalona do wieku oraz rodzaju i stopnia dysfunkcji naszego dziecka. A jak słusznie zaznaczają autorki książki „Tworzenie więzi poprzez integrację sensoryczną” najważniejszym składnikiem diety sensorycznej jest ruch.

 

Artykuł powstał we współpracy –

Marta Baj – Lieder logopeda wczesnej interwencji,terapeuta SI II°, terapeuta ręki, Certyfikowany Instruktor masażu Shantali (również Special Care), doradca noszenia wg szkoły ClauWi, właściciel Centrum Terapii Logop w Gdańsku

Renata Ulman – Bogusławska psycholog dziecięcy, logopeda, terapeuta SI II°, terapeuta wczesnej interwencji, Certyfikowany Instruktor masażu Shantali dla niemowląt, właściciel Gabinetu Terapii Dziecięcej „SENSUUM”, terapeuta małych dzieci

PATRONAT

Ogólnopolska  baza specjalistów

 

REKLAMA